MA-RE-DESIGN ฉลองความสำเร็จตลอดหลายปี ในการเปลี่ยนพลาสติกให้เป็นโอกาสที่เป็นไปได้

งานปิดโครงการ MA-RE-DESIGN รวมตัวแทนจากภาครัฐ ภาคอุตสาหกรรม ภาควิชาการ และภาคประชาสังคม ร่วมบันทึกความสำเร็จจากการทำงานตลอดหลายปี ในการขับเคลื่อนแนวทางเศรษฐกิจหมุนเวียนเพื่อการจัดการบรรจุภัณฑ์พลาสติก และการป้องกันขยะทะเลในประเทศไทย

ตัวแทนกว่า 150 ท่านจากหน่วยงานภาครัฐ ภาคเอกชน องค์การระหว่างประเทศ ภาควิชาการ และภาคประชาสังคม ได้มารวมตัวกัน ณ โรงแรม พูลแมน คิง เพาเวอร์ กรุงเทพ เพื่อร่วมงานปิดโครงการ การลดการใช้ การออกแบบที่ยั่งยืน และการรีไซเคิลบรรจุภัณฑ์พลาสติกเพื่อป้องกันขยะในทะเล (MA-RE-DESIGN) ซึ่งเป็นความร่วมมือระหว่างสหพันธ์สาธารณรัฐเยอรมนีและประเทศไทย ในการป้องกันขยะทะเลผ่านการจัดการบรรจุภัณฑ์พลาสติกอย่างยั่งยืน การออกแบบเชิงนิเวศเศรษฐกิจ (Eco-design) หลักการความรับผิดชอบของผู้ผลิต (EPR) การดำเนินโครงการนำร่องจังหวัดตรังและเกาะเต่า และการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ในระดับภูมิภาค

งานครั้งนี้จัดขึ้นภายใต้หัวข้อ “Creating the Plastic Future: Scaling Circular Economy with Collaborative Action” (สร้างอนาคตพลาสติกที่ยั่งยืน: ขับเคลื่อนเศรษฐกิจหมุนเวียนด้วยพลังความร่วมมือ) ซึ่งเป็นทั้งการเฉลิมฉลองความสำเร็จที่ได้สร้างขึ้น และเป็นเวทีสำหรับพันธมิตรที่จะร่วมกันสานต่อภารกิจนี้ต่อไป

โดยงานนี้ได้รับเกียรติจากผู้บริหารและผู้แทนจากหน่วยงานภาคีเครือข่ายหลักเข้าร่วมงานอย่างพร้อมเพรียง ประกอบด้วย:

• คุณเอ็บบา ชอลล์ รองหัวหน้าคณะผู้แทนทางการทูต สถานเอกอัครราชทูตสหพันธ์สาธารณรัฐเยอรมนีประจำประเทศไทย
• คุณจิระพงษ์ คูหากาญจน์ รองอธิบดีกรมควบคุมมลพิษ (คพ.)
• คุณสุมนา ขจรวัฒนากุล ผู้อำนวยการสถาบันวิจัยและพัฒนาทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง กรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง (ทช.)
• คุณอัลวาโร่ ซูริต้า ผู้อำนวยการโครงการ MA-RE-DESIGN จาก GIZ
• ดร. ไมเคิล รอย Interim Chief Executive Officer WWF Thailand
• คุณมาเฮช ปราธาน เจ้าหน้าที่ประสานงาน องค์กรประสานงานทางทะเลแห่งภูมิภาคเอเชียตะวันออก แห่งองค์การสิ่งแวดล้อมแห่งสหประชาชาติ (UNEP-COBSEA)
• คุณผกาวัลย์ รัตนพันธ์ไพโรจน์ Senior Advisor to Economic Section จาก สถานเอกอัครราชทูตสหพันธ์สาธารณรัฐเยอรมนีประจำประเทศไทย
• คุณเอกนฤน อริยวงศ์วิวัฒน์ ผู้อำนวยการส่วนงานอนุรักษ์ทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง และผู้จัดการโครงการ MA-RE-DESIGN จาก WWF ประเทศไทย
• คุณอภิชาต มีเพียร นายกเทศมนตรีตำบลเกาะเต่า
• คุณวีร์รัศมิ์ เจือกโว้น รองนายกเทศมนตรี เทศบาลนครตรัง
• คุณรำลึก อัศวชิน นายกสมาคมธุรกิจการท่องเที่ยวเกาะเต่า

ประเทศไทยสร้างขยะมูลฝอยชุมชนมากกว่า 25 ล้านตันในแต่ละปี โดยประมาณร้อยละ 12 เป็นขยะพลาสติก (กรมควบคุมมลพิษ, 2563) ซึ่งส่งผลให้เกิดการรั่วไหลของพลาสติกลงสู่มหาสมุทร ประเทศไทยกำลังเผชิญกับความท้าทายสองประการ คือ การจัดการกับกระแสขยะที่มีอยู่เดิม ควบคู่ไปกับการสร้างระบบเพื่อป้องกันไม่ให้เกิดการรั่วไหลตั้งแต่ต้นทาง ในระดับโลกUNEP ประเมินว่ามีพลาสติกไหลลงสู่มหาสมุทรถึง 11 ล้านตันต่อปี และตัวเลขนี้อาจเพิ่มขึ้นเกือบสามเท่าภายในปี พ.ศ. 2583 หากไม่มีการดำเนินการแก้ไขอย่างมีประสิทธิภาพ

พิธีปิดโครงการ MA-RE-DESIGN

โครงการ MA-RE-DESIGN เริ่มต้นขึ้นในปี พ.ศ. 2566 ดำเนินงานโดยองค์กรความร่วมมือระหว่างประเทศของเยอรมัน (GIZ), องค์การกองทุนสัตว์ป่าโลกสากล (WWF) และองค์กรประสานงานทางทะเลแห่งภูมิภาคเอเชียตะวันออก (COBSEA) แห่งองค์การสิ่งแวดล้อมแห่งสหประชาชาติ (UNEP) ภายใต้ความร่วมมืออย่างใกล้ชิดกับกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม โดยมีกรมควบคุมมลพิษ (คพ.) ในฐานะหน่วยงานคู่ร่วมมือหลัก และกรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง (ทช.) ในฐานะพันธมิตรหลัก

โครงการได้ดำเนินงานใน 3 ระดับ ได้แก่ ระดับท้องถิ่น ระดับประเทศ และระดับภูมิภาค เพื่อสร้างตัวอย่างที่นำไปปฏิบัติได้จริงและสามารถขยายผลได้สำหรับการจัดการพลาสติกตามแนวทางเศรษฐกิจหมุนเวียน โครงการนี้ได้รับงบประมาณสนับสนุนจากกระทรวงสิ่งแวดล้อม การดำเนินการด้านสภาพภูมิอากาศ การอนุรักษ์ธรรมชาติ และความปลอดภัยทางนิวเคลียร์ (BMUKN) สหพันธ์สาธารณรัฐเยอรมนี โดยนำหลักการเศรษฐกิจหมุนเวียนมาใช้ตลอดวงจรชีวิตของผลิตภัณฑ์พลาสติก ตั้งแต่การออกแบบ การเก็บรวบรวม การคัดแยก ไปจนถึงการรีไซเคิลเพื่อนำกลับมาใช้ใหม่

งานปิดโครงการในครั้งนี้ ดำเนินรายการโดย อเล็กซานเดอร์ ไซมอน เรนเดลล์ ทูตสันถวไมตรีโครงการสิ่งแวดล้อมแห่งสหประชาชาติ (UNEP) และ ดร. ปัญจพร เวชยันต์วิวัฒน์ จาก GIZ ประจำประเทศไทย ซึ่งมีแขกผู้มีเกียรติเข้าร่วมงานอย่างล้นหลาม สะท้อนถึงความมุ่งมั่นร่วมกันของทุกภาคส่วนที่โครงการได้บ่มเพาะมาตลอดระยะเวลาหลายปี

ในส่วนของพิธีเปิดงาน ได้รับเกียรติจาก คุณเอ็บบา ชอลล์ รองหัวหน้าคณะผู้แทนทางการทูต จากสถานเอกอัครราชทูตสหพันธ์สาธารณรัฐเยอรมนีประจำประเทศไทย และ คุณจิระพงษ์ คูหากาญจน์ รองอธิบดีกรมควบคุมมลพิษ (คพ.) กล่าวเปิดงานอย่างเป็นทางการ นอกจากนี้ยังมีการกล่าวปาฐกถาพิเศษโดย คุณสุมนา ขจรวัฒนากุล ผู้อำนวยการสถาบันวิจัยและพัฒนาทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง กรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง (ทช.) และ คุณทวีชัย เจียรนัยขจร ผู้อำนวยการส่วนลดและใช้ประโยชน์ของเสีย กรมควบคุมมลพิษ

สำหรับการนำเสนอสรุปผลการดำเนินงานโครงการ เป็นการนำเสนอร่วมกันโดยทีมผู้บริหารโครงการ ได้แก่ คุณอัลวาโร่ ซูริต้า ผู้อำนวยการโครงการ MA-RE-DESIGN จาก GIZ, คุณเอกนฤน อริยวงศ์วิวัฒน์ ผู้อำนวยการส่วนงานอนุรักษ์ทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง และผู้จัดการโครงการ MA-RE-DESIGN จาก WWF ประเทศไทย และ คุณมาเฮช ปราธาน เจ้าหน้าที่ประสานงาน องค์กรประสานงานทางทะเลแห่งภูมิภาคเอเชียตะวันออก (COBSEA) ภายใต้องค์การสิ่งแวดล้อมแห่งสหประชาชาติ (UNEP)

การเสวนาสั้น Flash Talk “ต่อยอดความสำเร็จ สู่อนาคต (From Now to Beyond)”

ภายใต้แนวทางเศรษฐกิจหมุนเวียน ภายในงานยังมีการเสวนาสั้น (Flash Talks) โดยผู้ได้รับประโยชน์และผู้เชี่ยวชาญจากโครงการในหัวข้อต่างๆ ดังนี้:

• การออกแบบบรรจุภัณฑ์ยั่งยืน (Eco-design packaging): โดย รศ.ดร. ตติยา ตรงสถิตกุล มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีสุรนารี
• หลักการขยายความรับผิดชอบของผู้ผลิต (EPR): โดย คุณนภดล ศิวะบุตร รองประธานสถาบันการจัดการบรรจุภัณฑ์และรีไซเคิลเพื่อสิ่งแวดล้อม
• จากขยะสู่ทรัพยากร: การขับเคลื่อนเศรษฐกิจหมุนเวียนในพื้นที่นำร่อง: โดย คุณศรายุทธ ธนะโสธร ประธานวิสาหกิจชุมชน ขยะมีค่าเกาะเต่า จังหวัดสุราษฎร์ธานี
• การจัดการองค์ความรู้ระดับภูมิภาคและการแลกเปลี่ยนองค์ความรู้: โดย ดร. แอนนา กุมารัศมี Associate Programme Officer จาก UNEP COBSEA
• สร้างระบบที่เอื้อต่อการเปลี่ยนแปลง: นโยบายเพื่อขับเคลื่อนเศรษฐกิจหมุนเวียนของไทย: โดย ดร. ศรวณีย์ สิงห์ทอง สำนักงานสภานโยบายการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรมแห่งชาติ (สอวช.)

ผลลัพธ์เชิงประจักษ์: จากแนวคิดสู่ระบบหมุนเวียน

ระดับประเทศ: GIZ ได้สนับสนุนการพัฒนาศักยภาพด้านการออกแบบที่ยั่งยืน (Eco-design) ให้แก่ภาคเอกชน โดยทำงานร่วมกับกลุ่มผู้ประกอบการ SME, สตาร์ทอัพ และสถาบันการศึกษา ในการนำหลักการออกแบบเพื่อการรีไซเคิล (Design for Recycling: D4R) และการประเมินวัฏจักรชีวิตของผลิตภัณฑ์ (Life Cycle Assessment) มาใช้ในนวัตกรรมบรรจุภัณฑ์ ผลลัพธ์ที่สำคัญ ได้แก่ คู่มือ D4R ฉบับปรับปรุงใหม่, ข้อเสนอแนะทางกฎหมายเพื่อรองรับร่างพระราชบัญญัติการจัดการบรรจุภัณฑ์อย่างยั่งยืนของประเทศไทยที่กำลังจะเกิดขึ้น, การสัมมนาแลกเปลี่ยนความรู้ระดับนานาชาติร่วมกับเยอรมนีและไต้หวัน รวมถึงกลยุทธ์ของบริษัท 3 แห่งในการปรับเปลี่ยนบรรจุภัณฑ์ให้สามารถรีไซเคิลได้ง่ายขึ้นนอกจากนี้ รางวัลนวัตกรรมบรรจุภัณฑ์ประจำปี (Packaging Innovation Award) ยังช่วยกระตุ้นให้นักนวัตกรรมรุ่นใหม่และกลุ่ม SME เล็งเห็นข้อได้เปรียบทางการแข่งขันของการออกแบบที่ยั่งยืน

ในส่วนของ EPR โครงการได้ให้ข้อมูลทางเทคนิคที่สำคัญเพื่อสนับสนุนความพร้อมของประเทศไทย เช่น คู่มือการคำนวณค่าธรรมเนียม EPR, ข้อเสนอการจัดตั้งองค์กรความรับผิดชอบของผู้ผลิต (Producer Responsibility Organisation: PRO) ที่สอดคล้องกับบริบทของไทย และข้อเสนอแนะทางกฎหมายที่สอดรับกับมาตรฐานสากล ซึ่งเครื่องมือเหล่านี้ช่วยสนับสนุนการดำเนินงานของกรมควบคุมมลพิษโดยตรงในการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานด้านนโยบายสำหรับกรอบการดำเนินงาน EPR ภาคบังคับ

ระดับชุมชนท้องถิ่น (พื้นที่นำร่อง): ในพื้นที่เกาะเต่า จังหวัดสุราษฎร์ธานี และจังหวัดตรัง ซึ่งเป็นสองเทศบาลชายฝั่งใกล้จุดยุทธศาสตร์ที่มีความหลากหลายทางชีวภาพทางทะเล WWF ประเทศไทย ได้ทำงานร่วมกับชุมชนท้องถิ่น ธุรกิจท่องเที่ยว และหน่วยงานเทศบาล ภายใต้โครงการ Plastic Smart Cities เพื่อสร้างแบบจำลองการจัดการขยะหมุนเวียน เช่น การจัดตั้งระบบมัดจำคืนเงิน (Deposit Return System) การขยายจุดเติมน้ำเพื่อลดการใช้ขวดพลาสติกแบบใช้ครั้งเดียวทิ้ง การสร้างระบบขนส่งย้อนกลับสำหรับขยะรีไซเคิลมูลค่าต่ำ และการจัดตั้งธนาคารขยะชุมชน ปัจจุบัน “วิสาหกิจชุมชนแปลงขยะเป็นทรัพย์เกาะเต่า” (หรือวิสาหกิจชุมชน ขยะมีค่าเกาะเต่า) ซึ่งเป็นกิจการเพื่อสังคมในท้องถิ่นที่ก่อกำเนิดมาจากโครงการนี้ ได้กลายเป็นผู้นำในการดำเนินงานจัดการขยะบนเกาะและเป็นตัวอย่างความสำเร็จที่ขับเคลื่อนโดยชุมชนอย่างแท้จริง

ระดับภูมิภาค: UNEP-COBSEA ได้อำนวยความสะดวกในการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ผ่านเวทีSEA of Solutions Forums ครั้งที่ 5 และ 6 โดยเชื่อมโยงประสบการณ์ของประเทศไทยเข้ากับประเทศภาคีในภูมิภาคทะเลเอเชียตะวันออกอีก 8 ประเทศ แนวทางการปฏิบัติที่ดี (Good practices) ทั้งในด้านการออกแบบเชิงนิเวศเศรษฐกิจ ธนาคารขยะ ระบบเติมน้ำ และการติดตามตรวจสอบขยะทะเล ได้ถูกส่งต่อเพื่อนำไปปรับใช้ซ้ำทั่วทั้งภูมิภาค นอกจากนี้ แพลตฟอร์มเว็บใหม่ ซึ่งก็คือ ศูนย์ประสานงานระดับภูมิภาคทะเลเอเชียตะวันออก ภายใต้ความร่วมมือระดับโลกด้านมลพิษพลาสติกและขยะทะเล (GPML East Asian Seas Regional Node) จะช่วยสนับสนุนการเข้าถึงองค์ความรู้อย่างต่อเนื่องแม้โครงการจะสิ้นสุดลงแล้ว

งานปิดโครงการครั้งนี้เกิดขึ้นในช่วงเวลาสำคัญของการบริหารจัดการพลาสติกในระดับโลก เนื่องจากประเทศต่างๆ กำลังร่วมกันสร้างกลไกทางกฎหมายระหว่างประเทศที่มีผลผูกพันทางกฎหมาย เพื่อยุติมลพิษจากพลาสติก ผ่านกระบวนการของคณะกรรมการเจรจาระหว่างรัฐบาล (INC) ในขณะที่สหภาพยุโรปกำลังขับเคลื่อนกฎระเบียบว่าด้วยบรรจุภัณฑ์และของเสียจากบรรจุภัณฑ์ (PPWR) รวมถึงกฎระเบียบการออกแบบผลิตภัณฑ์เพื่อลดภาระสิ่งแวดล้อมและทรัพยากร (ESPR) ซึ่งเป็นกรอบการทำงานที่มีความเกี่ยวข้องโดยตรงกับผู้ส่งออกและผู้ผลิตชาวไทย

คุณจิระพงษ์ คูหากาญจน์ รองอธิบดีกรมควบคุมมลพิษ (คพ.) ย้ำว่า การเปลี่ยนผ่านจากเศรษฐกิจแบบเส้นตรงสู่เศรษฐกิจหมุนเวียนจำเป็นต้องอาศัยการดำเนินงานร่วมกันจากทุกภาคส่วน“องค์ความรู้และเครื่องมือที่พัฒนาขึ้นจากโครงการ MA-RE-DESIGN จะเป็นรากฐานสำคัญในการยกระดับระบบ EPR มาตรฐาน eco-design และการจัดการขยะพลาสติกของไทย – เพื่อสร้างอนาคตที่ประเทศไทยผลิตและบริโภคพลาสติกอย่างรับผิดชอบ”

คุณเอ็บบา ชอลล์ รองหัวหน้าคณะผู้แทนทางการทูต สถานเอกอัครราชทูตสหพันธ์สาธารณรัฐเยอรมนีประจำประเทศไทย ระบุทิ้งท้ายว่า “ผลลัพธ์ของโครงการ MA-RE-DESIGN นั้นก้าวไปไกลกว่าแค่ในประเทศไทย โดยให้ข้อมูลเชิงลึกและแนวทางแก้ไขที่นำไปปฏิบัติได้จริง ซึ่งสามารถนำไปต่อยอดความร่วมมือระหว่างพันธมิตรไทยและยุโรปในเรื่องเศรษฐกิจหมุนเวียนและรูปแบบธุรกิจที่ยั่งยืนต่อไป”

ทั้งนี้ ภายในงานยังได้รับเกียรติจากคณะผู้บริหารและผู้แทนจากหน่วยงานภาคีเครือข่ายสำคัญร่วมถ่ายภาพที่ระลึกเพื่อแสดงพลังความร่วมมือร่วมกัน อาทิ คุณมาเฮช ปราธาน เจ้าหน้าที่ประสานงานองค์กรประสานงานทางทะเลแห่งภูมิภาคเอเชียตะวันออก แห่งองค์การสิ่งแวดล้อมแห่งสหประชาชาติ (UNEP-COBSEA), ดร. ไมเคิล รอย Interim Chief Executive Officer WWF Thailand, คุณอัลวาโร่ ซูริต้า ผู้อำนวยการโครงการ MA-RE-DESIGN จาก GIZ, คุณจิระพงษ์ คูหากาญจน์ รองอธิบดีกรมควบคุมมลพิษ (คพ.), คุณสุมนา ขจรวัฒนากุล ผู้อำนวยการสถาบันวิจัยและพัฒนาทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง กรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง (ทช.) ตลอดจนผู้แทนภาคส่วนท้องถิ่นอย่าง คุณอภิชาต มีเพียร นายกเทศมนตรีตำบลเกาะเต่า, คุณวีร์รัศมิ์ เจือกโว้น รองนายกเทศมนตรี เทศบาลนครตรัง และคุณรำลึก อัศวชิน นายกสมาคมธุรกิจการท่องเที่ยวเกาะเต่า

โครงการ MA-RE-DESIGN โครงการการลดการใช้ การออกแบบที่ยั่งยืน และการรีไซเคิลบรรจุภัณฑ์พลาสติกเพื่อป้องกันขยะในทะเล (MA-RE-DESIGN) มีเป้าหมายในการพัฒนามาตรการและเสริมสร้างศักยภาพการป้องกันการรั่วไหลของขยะพลาสติกลงสู่ทะเลของประเทศไทย โครงการฯ ได้รับการสนับสนุนจากกระทรวงสิ่งแวดล้อม การดำเนินการด้านสภาพภูมิอากาศ การอนุรักษ์ธรรมชาติ และความปลอดภัยทางนิวเคลียร์ (BMUKN) สหพันธ์สาธารณรัฐเยอรมนี ดำเนินงานโดยองค์กรความร่วมมือระหว่างประเทศของเยอรมัน (GIZ) องค์การกองทุนสัตว์ป่าโลกสากล (WWF) และองค์กรประสานความร่วมมือทางทะเลในภูมิภาคเอเชียตะวันออก โดยโครงการสิ่งแวดล้อมแห่งสหประชาชาติ (UNEP-COBSEA) ร่วมกับกรมควบคุมมลพิษในฐานะพันธมิตรโครงการ และหน่วยงานที่เกี่ยวข้องทั้งจากภาครัฐ ภาคเอกชน