กฎซับซ้อน vs ความปลอดภัย ถึงเวลาจัดสมดุลและยกระดับ Ride-Hailing ไทยทั้งระบบ

เหตุการณ์ไม่พึงประสงค์ที่เกิดขึ้นกับผู้ใช้บริการแพลตฟอร์มเรียกรถในช่วงที่ผ่านมา ได้กลายเป็นจุดเร่งสำคัญที่ทำให้ภาครัฐเดินหน้ามาตรการกำกับดูแลอุตสาหกรรม Ride-Hailing อย่างเข้มข้นมากขึ้น โดยเฉพาะการกำหนดให้ผู้ขับขี่ต้องจดทะเบียนรถเป็นรถสาธารณะ และถือใบอนุญาตขับขี่สาธารณะอย่างถูกต้องตามกฎหมาย  ทิศทางดังกล่าวได้รับการเน้นย้ำจากหลายหน่วยงานหลัก ไม่ว่าจะเป็นกระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม สำนักงานพัฒนาธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ (ETDA) และกรมการขนส่งทางบก สะท้อนถึงความพยายามร่วมกันในการยกระดับมาตรฐานความปลอดภัยของทั้งอุตสาหกรรม 

อย่างไรก็ตาม ภายใต้เป้าหมายด้านความปลอดภัย คำถามสำคัญคือ “ระบบมีความพร้อมเพียงใดต่อการเปลี่ยนผ่านในระดับนี้”

นับตั้งแต่เดือนมกราคม 2569 จนถึงปัจจุบัน มีผู้แสดงความประสงค์ขอจดทะเบียนมากกว่า 39,000 ราย แต่มีรถที่ได้รับการจดทะเบียนสำเร็จเพียงประมาณ 2,000 คัน ขณะที่จำนวนรถสาธารณะที่จดทะเบียนถูกต้องในระบบ (ทั้งรถยนต์และรถจักรยานยนต์) มีเพียงราว 19,000คัน เมื่อเทียบกับจำนวนผู้ขับขี่บนแพลตฟอร์มที่มีอยู่ในระดับหลายแสนราย ตัวเลขเหล่านี้สะท้อน “ช่องว่างเชิงโครงสร้าง” ระหว่างนโยบายและความสามารถในการดำเนินการจริงได้อย่างชัดเจน

 ช่วงเปลี่ยนผ่านที่ท้าทายของผู้ขับขี่

ในทางปฏิบัติ การเข้าสู่ระบบที่ถูกต้องไม่ได้ขึ้นอยู่กับการตัดสินใจของผู้ขับขี่เพียงลำพัง แต่เกี่ยวข้องกับหลายขั้นตอน ตั้งแต่การจดทะเบียนรถ การขอใบอนุญาต ไปจนถึงข้อกำหนดด้านเอกสารและคุณสมบัติต่าง ๆ ซึ่งต้องใช้ทั้งเวลาและต้นทุน

แม้จะมีผู้ยื่นขอจำนวนมาก แต่มีเพียงบางส่วนที่ดำเนินการได้ครบถ้วน สะท้อน “ช่องว่างของการปรับตัว” และข้อจำกัดเชิงระบบที่ยังเป็นอุปสรรคต่อผู้ขับขี่จำนวนมาก หากมีการเร่งบังคับใช้กฎหมายโดยที่ข้อจำกัดเหล่านี้ยังไม่ได้รับการแก้ไขอย่างเพียงพอ อาจส่งผลกระทบโดยตรงต่อผู้ที่อยู่ระหว่างการดำเนินการให้ถูกต้อง

แม้ว่าบางมาตรการจะเริ่มนำมาใช้ เช่น ระบบลงทะเบียนและตรวจสอบผู้ขับขี่ออนไลน์ (Driver Verify) ของ ETDA แต่ยังมีอีกหลายประเด็นสำคัญที่อยู่ระหว่างการพิจารณา อาทิ ต้นทุนประกันภัยรถสาธารณะ เงื่อนไขสัญญาเช่าซื้อและรถไฟแนนซ์ ค่าธรรมเนียมและข้อกำหนดด้านเอกสาร รวมถึงข้อจำกัดด้านประเภทและคุณสมบัติของยานพาหนะ

การที่มาตรการเหล่านี้ยังไม่สามารถนำไปใช้ได้อย่างเต็มรูปแบบ ทำให้ผู้ขับขี่ยังคงเผชิญข้อจำกัดเดิม และไม่สามารถเข้าสู่ระบบได้ตามเป้าหมาย

กฎที่ “เข้ม” ต้องมาพร้อมความ “ทำได้จริง

คำถามสำคัญจึงไม่ใช่เพียงว่า “กฎเข้มพอหรือยัง” แต่คือ “กฎนั้นสามารถปฏิบัติได้จริงหรือไม่”

แพลตฟอร์มมีบทบาทสำคัญในการสนับสนุนผู้ขับขี่ให้เข้าสู่ระบบ พร้อมทั้งยกระดับมาตรการคัดกรองและความปลอดภัยให้สอดคล้องกับข้อกำหนดใหม่ ในขณะเดียวกัน อุตสาหกรรม Ride-Hailing ยังเป็นกลไกสำคัญของเศรษฐกิจไทย โดยมีผู้ขับขี่มากกว่า 400,000 คน และสร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจราว 30,000–50,000 ล้านบาทต่อปี

ดังนั้น หากการกำกับดูแลไม่สามารถนำไปสู่การปฏิบัติได้จริง หรือขาดความเท่าเทียมในการบังคับใช้ในทุกแพลตฟอร์ม ย่อมเสี่ยงต่อการก่อให้เกิดผลกระทบในวงกว้าง ทั้งต่อความเชื่อมั่นของนักลงทุน โอกาสในการสร้างรายได้ของผู้ขับขี่ ความต่อเนื่องของบริการ และประสิทธิภาพโดยรวมของระบบขนส่ง  

ความปลอดภัยต้องมาพร้อมความเป็นธรรม

แม้เป้าหมายหลักของการกำกับดูแลคือการยกระดับความปลอดภัย แต่การบังคับใช้กฎหมายจำเป็นต้องตั้งอยู่บนหลัก “ความเป็นธรรม” ควบคู่กันไป คำถามสำคัญคือ การกำกับดูแลในปัจจุบันถูกบังคับใช้อย่างเท่าเทียมกับทุกแพลตฟอร์มแล้วหรือยัง หรือยังมีความเสี่ยงของการมุ่งเน้นเฉพาะบางรายจากเหตุการณ์เฉพาะหน้า

ข้อมูลจากกรมการขนส่งทางบกระบุว่า ตั้งแต่ปี 2565 มีการจับกุมผู้ขับขี่ที่กระทำผิดกฎหมายรวม 6,776 ราย  โดยส่วนใหญ่เกี่ยวข้องกับการไม่มีใบอนุญาตขับขี่สาธารณะ และการไม่จดทะเบียนรถให้ถูกต้อง

อย่างไรก็ตาม คำถามที่ตามมาคือ ข้อมูลดังกล่าวสะท้อนภาพรวมของทั้งอุตสาหกรรมได้ครบถ้วนเพียงใด และครอบคลุมผู้ให้บริการทุกแพลตฟอร์มอย่างเป็นธรรมแล้วหรือไม่

ยกระดับทั้งอุตสาหกรรม ไม่ใช่เฉพาะราย

หากการกำกับดูแลมุ่งเน้นเพียงบางราย อาจไม่สามารถแก้ไขปัญหาเชิงโครงสร้างได้อย่างแท้จริง และอาจนำไปสู่ความไม่สมดุลในการแข่งขันในระยะยาว ในทางกลับกัน การกำหนดมาตรฐานเดียวที่ชัดเจน และการบังคับใช้อย่างสม่ำเสมอในทุกแพลตฟอร์ม จะเป็นหัวใจสำคัญในการสร้างความเชื่อมั่นให้กับผู้ใช้บริการ และยกระดับอุตสาหกรรมทั้งระบบ

สมดุลใหม่ของ Ride-Hailing ไทย

ท้ายที่สุด อุตสาหกรรม Ride-Hailing ของไทยกำลังอยู่ในช่วงหัวเลี้ยวหัวต่อที่สำคัญ ซึ่งต้องออกแบบ “สมดุลใหม่” ระหว่างความเข้มงวดของกฎระเบียบ ความสามารถในการปฏิบัติจริง และความเป็นธรรมในการแข่งขัน ความเชื่อมั่นของผู้โดยสารจะเกิดขึ้นได้ ก็ต่อเมื่อ “ทั้งระบบ” เดินไปในทิศทางเดียวกัน ภายใต้มาตรฐานเดียวกัน และได้รับการยกระดับไปพร้อมกันอย่างแท้จริง