เมื่อเด็กไม่ใช่แค่ผู้เรียน แต่คือผู้ถ่ายทอดความรู้ทางการเงินและการรู้ทันกลโกง เบื้องหลังเยาวชนจากโครงการ Money Coach Junior ที่ลุกขึ้นมาเป็น “ครูการเงิน” ให้กับครอบครัวและชุมชน

ในห้องเรียนเล็กๆ ของโรงเรียนบ่อพลอยรัชดาภิเษก จังหวัดกาญจนบุรี กระดานหน้าห้องวันนี้ไม่ได้มีครูเป็นคนเขียน แต่เป็นนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 3 กลุ่มหนึ่งที่ยืนอธิบายคำง่ายๆ อย่าง รายรับ รายจ่าย และเงินสำรองฉุกเฉิน ผู้ฟังวันนี้ไม่ใช่แค่เพื่อนร่วมชั้น แต่คือพ่อแม่ของพวกเขา และเพื่อนบ้านในชุมชนใกล้โรงเรียน

ครูประจำชั้นนั่งอยู่มุมห้องอย่างเงียบๆ เพราะชั่วโมงนี้ เด็กๆ คือคนคุมชั้นเรียน

พวกเขาเรียกตัวเองว่า BRP Cashflow Commanders เจ้าของผลงาน “Money Maker: หารายได้ ใช้เงินเป็น มุ่งสู่อนาคต” ซึ่งคว้ารางวัลชนะเลิศจากการประกวดโครงงาน Money Coach Junior Contest 2568 ของธนาคารยูโอบี ประเทศไทย และเป็นส่วนหนึ่งของปรากฏการณ์ที่กำลังเกิดขึ้นอย่างเงียบๆ เมื่อเยาวชนไทยเริ่มเป็นผู้ถ่ายทอดความรู้ทางการเงินให้กับคนในชุมชนของตัวเอง

จากผู้เรียน สู่ผู้ถ่ายทอด

Money Coach Junior Contest เป็นกิจกรรมเชิงปฏิบัติภายใต้โครงการ UOB Money 101: Teen Edition หลักสูตรการเงินออนไลน์สำหรับนักเรียนระดับมัธยมศึกษาดำเนินงานโดยธนาคารยูโอบีร่วมกับ โครงการร้อยพลังการศึกษา มูลนิธิยุวพัฒน์ โดยตลอดระยะเวลา 5 ปีที่ผ่านมา หลักสูตรดังกล่าวได้เข้าถึงเยาวชนกว่า 8,200 คน จาก 72 โรงเรียน ใน 33 จังหวัดทั่วประเทศ ผ่านบทเรียนดิจิทัลและกรณีศึกษาจากชีวิตจริง 

สิ่งที่ทำให้การประกวดนี้แตกต่าง ไม่ใช่แค่ “การเรียนรู้” แต่คือการชวนให้นักเรียน นำความรู้ไปถ่ายทอดต่อจริง 

นางสาวกนกวรรณ โชว์ศรี ผู้อำนวยการโครงการร้อยพลังการศึกษา มูลนิธิยุวพัฒน์ กล่าวว่า “การเรียนรู้ทางการเงินที่ได้ผลที่สุด คือวันที่ผู้เรียนก้าวขึ้นมาเป็นผู้สอน เราอาจอ่านเรื่องดอกเบี้ยทบต้นจากหนังสือแล้วลืมไปในไม่กี่วัน แต่ถ้าเราเคยอธิบายเรื่องนี้ให้คนใกล้ตัวฟัง ความรู้นั้นจะอยู่กับเรานานกว่า”

แนวคิดนี้เริ่มเห็นผลชัดขึ้นอย่างรวดเร็ว จากผู้เข้าร่วมเพียง 33 คนในปีแรก เพิ่มเป็น 120 คนในปี 2568 หรือมากกว่า 3.6 เท่าในปีเดียว

เมื่อการเงินไม่อยู่แค่ในหนังสือเรียน 

เมื่อดูผลงานของผู้เข้าแข่งขันปี 2568 สิ่งแรกที่สัมผัสได้คือ “รูปแบบ” ไม่มีใครมานำเสนอด้วยสไลด์ยาวๆ ว่าทำไมเราควรออมเงิน บางทีมออกแบบ เกมกระดานจำลองการลงทุน ที่สอนเรื่องการกระจายความเสี่ยง และผลกระทบของการใช้จ่ายเกินตัว อีกทีมเลือกใช้ แพลตฟอร์ม Roblox พื้นที่ที่เด็กไทยจำนวนมากใช้อยู่แล้ว เพื่อสร้างสถานการณ์จำลองเรื่องการใช้เงิน การแยก “ความจำเป็น” และ “ความอยาก” รวมถึงค่าใช้จ่ายที่มาแบบ ไม่ทันตั้งตัว 

การเลือกรูปแบบไม่ใช่แค่เพื่อความน่าสนใจ แต่คือหัวใจของการเรียนรู้ 

นักเรียนคนหนึ่งเล่าว่า “การสอนเรื่องการเงินด้วยการบรรยาย อาจทำให้ผู้ฟังหมดความสนใจในเวลาไม่นาน ขณะที่แพลตฟอร์มอย่าง Roblox คือพื้นที่ที่เด็กๆ คุ้นเคย และกำลัง “ซ้อมตัดสินใจ” เรื่องเงินอยู่แล้ว โครงการจึงออกแบบให้ทุกการตัดสินใจในเกม มีความหมาย และสะท้อนผลในโลกจริง”

รู้ทันกลโกง ก่อนเงินหาย

อีกหนึ่งเรื่องราวที่โดดเด่นจากการประกวดปีนี้มาจาก พวกเขาพัฒนาเวิร์กชอปชื่อ  “มิตร หรือ มิจ Trust or Trap” เป็นการเรียนรู้ผ่านสถานการณ์จำลองที่ช่วยให้ทีม T.P.K Future Funders จากโรงเรียนถ้ำปินวิทยาคม พ่อค้าแม่ค้าในชุมชนเข้าใจรูปแบบกลโกงทางการเงินที่พบได้บ่อยทั้งเงินกู้นอกระบบ และการหลอกลงทุน ผลงานนี้ได้รับ รางวัลพิเศษจากธนาคารยูโอบี ประเทศไทย

สมาชิกทีมคนหนึ่งเล่าว่า “เราเห็นว่าร้านค้าใกล้โรงเรียนเคยเสียเงินจากการโดนโกง เพราะไม่มีความรู้ว่าควรทำยังไง เราเลยอยากเอาสิ่งที่เราเรียนรู้มาถ่ายทอดให้คนในชุมชน โดยเฉพาะร้านค้า ให้เขาบริหารเงินของตัวเองได้ดีขึ้นและปลอดภัยมากขึ้น”

ปัญหาการหลอกลวงทางการเงินออนไลน์ในประเทศไทยไม่ใช่บริบทแวดล้อมของโครงการนี้โดยบังเอิญ หากแต่เป็นความจริงที่เกิดขึ้นในชีวิตประจำวันของผู้คนจำนวนมาก ข้อมูลจาก ศูนย์ปฏิบัติการแก้ไขปัญหาอาชญากรรมออนไลน์  (Anti-Online Scam Operation Centre: AOC) สำนักงานตำรวจแห่งชาติ ระบุว่า ในช่วง 12 เดือนที่ผ่านมา ประเทศไทยมีการร้องเรียนคดีหลอกลวงทางการเงินออนไลน์มากกว่า 400,000 กรณี คิดเป็นมูลค่าความเสียหายรวม กว่า 60,000 ล้านบาท โดยผู้เสียหายจำนวนไม่น้อยเป็น กลุ่มผู้มีอายุมากกว่า 50 ปี และผู้ประกอบการรายย่อย ซึ่งมักตกเป็นเป้าของกลโกงเงินกู้และการลงทุนออนไลน์ 

ปัญหานี้เองที่ทำให้โครงการอย่าง มิตร หรือ มิจ ไม่ได้เป็นเพียงกิจกรรมในห้องเรียน แต่กลายเป็นกลไกการป้องกันระดับชุมชน ที่ออกแบบโดยเยาวชนเพื่อรับมือกับภัยทางการเงินในโลกจริง

ทำไมธนาคารถึงทำเรื่องนี้

อาจมีคำถามว่าทำไมธนาคารถึงลงทุนกับโครงการลักษณะนี้ ในระยะยาว ความรู้ทางการเงินไม่ใช่ต้นทุน
แต่คือโครงสร้างพื้นฐานของระบบการเงิน คนที่เข้าใจการวางแผน การจัดการหนี้ และการรู้ทันกลโกง
ย่อมเป็นผู้ใช้บริการทางการเงินที่เข้มแข็งและยั่งยืนกว่า

และสำหรับนางสาวธรรัตน โอฬารหาญกิจ ผู้ช่วยกรรมการผู้จัดการใหญ่ บริหารสื่อสารและภาพลักษณ์องค์กร ธนาคารยูโอบี ประเทศไทย เห็นมุมมองสิ่งที่ลึกซึ้งกว่านั้น “สิ่งที่น่าประทับใจในปีนี้ คือเยาวชนเลือกถ่ายทอดความรู้ทางการเงินในพื้นที่ของชีวิตจริง ไม่ใช่แค่ในห้องเรียน แต่เป็นโต๊ะอาหารในบ้าน หรือแผงค้าในตลาด ช่วยให้พ่อแม่ระวังกลโกงเงินกู้ หรือสอนเพื่อนบ้านวางแผนงบประมาณ นี่คือการเรียนรู้ที่ไม่มีใครสามารถนำไปให้ได้ หากไม่ได้เริ่มต้นจากชีวิตจริงของผู้คนเอง”

Money Coach Junior Contest เป็นส่วนหนึ่งของความมุ่งมั่นด้านการศึกษาที่ธนาคารยูโอบีดำเนินควบคู่กับโครงการ UOB My Digital Space เพื่อขยายโอกาสการเรียนรู้ให้กับนักเรียนในพื้นที่ห่างไกลที่ยังเข้าไม่ถึงโอกาสการเรียนและทรัพยากรดิจิทัลตลอดหลายปีที่ผ่านมา

ก้าวต่อไป

การรับสมัคร Money Coach Junior Contest 2569 เปิดขึ้นในสัปดาห์นี้ โดยคาดว่าจะมีเยาวชนเข้าร่วมเพิ่มขึ้นอีก โดยเฉพาะในจังหวัดที่การเรียนรู้ด้านการเงินยังเข้าไม่ถึง 

สำหรับทีม BRP Cashflow Commanders และทีม T.P.K. Future Funders การประกวดจบลงแล้ว แต่ภารกิจยังไม่จบ

สมาชิกทีม BRP Cashflow Commanders คนหนึ่งเล่าให้ฟังว่า “พวกเราตั้งใจจะทำเรื่องนี้ต่อ โดยเริ่มตั้งชุมนุมการเงินในโรงเรียน และอบรมตัวแทนนักเรียนแต่ละห้อง แล้วค่อยขยายออกไปสู่ชุมชน เราอยากให้ความรู้ทางการเงินไม่หยุดแค่การฟัง แต่ได้ลงมือทำจริง”